Sách của Donald Trump: danh sách theo năm, bản tiếng Việt và nên đọc cuốn nào trước

Từ năm 1987 đến 2011, Donald Trump đứng tên khoảng mười lăm cuốn sách về kinh doanh và thành công, phần lớn viết cùng một người chấp bút hoặc biên soạn. Cuốn nổi tiếng nhất là The Art of the Deal (1987); tiếp theo là Surviving at the Top (1990), The Art of the Comeback (1997), loạt sách thời chương trình The Apprentice từ 2004, hai cuốn viết chung với Robert Kiyosaki (2006, 2011), Think Big (2007) và Never Give Up (2008).

Người mới thường không biết bắt đầu từ đâu, và ở Việt Nam còn gặp thêm chuyện tên sách dịch không thống nhất, cộng với nhiều sách tổng hợp do người khác biên soạn nhưng in tên Trump to trên bìa. Bài này lập danh sách theo năm, chia nhóm theo nội dung, gợi ý lộ trình đọc theo mục đích, và chỉ cách nhận đúng bản dịch.

Danh sách sách kinh doanh theo năm

Bảng dưới gồm các cuốn về kinh doanh, thành công và bất động sản. Tên người viết cùng lấy theo thông tin trên bìa các bản phổ biến; năm là năm in lần đầu:

Ngoài ra còn vài cuốn tập hợp lời khuyên của nhiều người về golf và bất động sản giữa thập niên 2000, cùng một số sách bàn về quan điểm chính sách công in các năm 2000, 2011 và 2015. Nhóm sau nằm ngoài phạm vi trang, vì trang chỉ học từ vai doanh nhân và tác giả sách kinh doanh.

Một số chi tiết như năm in bản đầu, tên phụ đề có thể khác nhẹ giữa các bản ở các nước; nếu cần chính xác cho trích dẫn, nên kiểm trang bản quyền của chính cuốn mình đang cầm.

Chia nhóm theo nội dung để dễ chọn

Nhóm hồi ký thương vụ (1987, 1990, 1997). Ba cuốn kể theo trình tự sự nghiệp: giai đoạn đi lên, giai đoạn mở rộng, giai đoạn khủng hoảng và làm lại. Đây là nhóm có nhiều chi tiết thương vụ nhất, hợp với người muốn học từ tình huống thật. Đọc liền ba cuốn sẽ thấy trọn một chu kỳ kinh doanh, cả mặt thuận lẫn mặt nghịch của đòn bẩy vay nợ.

Nhóm lời khuyên ngắn (2004–2009). How to Get Rich, Think Like a Billionaire, Trump 101, Never Give Up, Think Like a Champion đều là tập hợp chương ngắn, mỗi chương một ý. Nhóm này dễ đọc, hợp đọc rời, nhưng nội dung lặp lại giữa các cuốn khá nhiều. Đọc một hai cuốn là đủ nắm phong cách.

Nhóm truyền động lực (2007). Think Big có giọng mạnh nhất, tập trung vào thái độ: nghĩ lớn, vượt nỗi sợ, giữ đà. Hợp với người cần cú hích để bắt đầu, nhưng cần đọc kèm sách về phương pháp.

Nhóm viết chung với Kiyosaki (2006, 2011). Hai cuốn về tiền và tinh thần doanh nhân, viết theo kiểu hai giọng song song. Hợp với người chưa từng đọc sách tài chính cá nhân; người đã đọc Rich Dad Poor Dad sẽ thấy nhiều ý quen.

Những cuốn ít được nhắc: Trump 101, Think Like a Champion và sách tập hợp

Trump 101: The Way to Success (2006) là tập hợp các bài học ngắn về thành công, mỗi bài vài trang, nhiều ý trùng với How to Get Rich. Think Like a Champion (2009), mang phụ đề về một nền giáo dục không chính thức trong kinh doanh và cuộc sống, gồm những bài viết ngắn kiểu tuỳ bút, nhiều bài có nguồn gốc từ các bài viết định kỳ của tác giả. Hai cuốn này phù hợp đọc rời, mỗi lần một bài, hơn là đọc liền.

The Way to the Top (2004) khác các cuốn còn lại: đây là tuyển tập lời khuyên ngắn của nhiều doanh nhân và nhà quản lý, tác giả chỉ đứng tên ở vai trò người tập hợp và viết lời giới thiệu. Giữa thập niên 2000 còn có vài tuyển tập cùng kiểu về golf và bất động sản. Giá trị của nhóm này là sự đa dạng giọng nói; hạn chế là mỗi lời khuyên rất ngắn, thiếu bối cảnh.

Với người học kinh doanh, nhóm sách này nên để sau cùng. Đọc chúng sau khi đã nắm các cuốn chính giúp nhận ra những ý tác giả nhắc đi nhắc lại qua nhiều năm, tức là những điều ông thật sự coi là cốt lõi, như chăm chỉ, tập trung, chất lượng hoàn thiện và đàm phán kỹ.

Lộ trình đọc theo mục đích

Không cần đọc hết. Chọn lộ trình theo điều mình muốn học, mỗi lộ trình hai đến ba cuốn:

1. Muốn học đàm phán và thương vụ: The Art of the Deal, rồi The Art of the Comeback. Cuốn đầu cho thấy cách ghép nhiều bên thành một thương vụ; cuốn sau cho thấy đàm phán từ thế yếu với chủ nợ.
2. Muốn hiểu trọn một chu kỳ kinh doanh: The Art of the Deal, Surviving at the Top, The Art of the Comeback theo đúng thứ tự năm. Đọc liền để thấy cùng một người nhìn sự nghiệp mình với ba tâm thế khác nhau.
3. Muốn lời khuyên quản lý ngắn, dễ áp dụng: How to Get Rich, rồi Trump 101. Đọc rời từng chương, mỗi chương ghi một việc làm thử.
4. Muốn động lực để bắt đầu: Think Big, rồi Never Give Up. Đọc kèm một cuốn về quản lý dự án hoặc tài chính doanh nghiệp nhỏ để có phương pháp.
5. Muốn bắt đầu hiểu về tiền: Rich Dad Poor Dad của Kiyosaki, rồi Why We Want You to Be Rich. Sau đó chuyển sang sách tài chính cá nhân bài bản hơn.

Nếu chỉ đọc một cuốn duy nhất, The Art of the Deal vẫn là lựa chọn hợp lý nhất vì giàu tình huống và là cuốn được trích dẫn nhiều nhất. Nhưng nên đọc kèm phần tóm tắt The Art of the Comeback để biết những gì xảy ra sau năm 1987.

Bản dịch tiếng Việt: những gì cần biết

Nhiều sách của Trump đã được dịch sang tiếng Việt qua các thời kỳ, trong đó The Art of the Deal phổ biến nhất với tên Nghệ thuật đàm phán. Một số cuốn khác cũng có bản dịch, với tên tiếng Việt đặt theo ý như "nghĩ lớn", "đừng bao giờ bỏ cuộc", "nghĩ như tỷ phú". Vì sách được nhiều đơn vị mua bản quyền hoặc tái bản ở những thời điểm khác nhau, tên tiếng Việt của cùng một cuốn có thể khác nhau, và ngược lại hai cuốn khác nhau có thể có tên dịch na ná.

Cách chắc chắn nhất là tìm theo tên gốc tiếng Anh. Bản dịch có bản quyền thường ghi tên gốc, tên tác giả, người viết cùng và năm xuất bản bản gốc ở trang bản quyền đầu sách, cùng thông tin xuất bản ở cuối sách theo quy định hiện hành. Nếu một cuốn chỉ ghi tên Trump to trên bìa mà không có tên gốc ở trang bản quyền, nhiều khả năng đó là sách tổng hợp.

Chất lượng dịch cũng khác nhau giữa các bản. Những thuật ngữ như deal, leverage, licensing có nhiều cách dịch; một bản dịch tốt thường có chú thích hoặc giữ thuật ngữ gốc trong ngoặc ở lần xuất hiện đầu. Người đọc được tiếng Anh nên đối chiếu vài đoạn quan trọng với bản gốc.

Phân biệt sách Trump viết với sách viết về Trump

Trên thị trường sách, có ba loại dễ nhầm với nhau. Khi chọn sách để học, nên biết mình đang cầm loại nào:

• Sách Trump đứng tên tác giả (bảng ở trên): lời kể của chính ông, có người viết cùng. Giá trị là góc nhìn người trong cuộc; hạn chế là tính tự quảng bá.
• Sách tổng hợp do người khác biên soạn: gom câu nói, ý tưởng từ nhiều nguồn, thường có tên kiểu "bí quyết thành công của…", "những bài học từ…". Chất lượng rất không đều, có khi trích câu không rõ nguồn hoặc gán nhầm. Nên kiểm tên người biên soạn và nguồn trích.
• Tiểu sử và sách phân tích do nhà báo, nhà nghiên cứu viết: nhìn từ bên ngoài, có đối chiếu tài liệu. Dùng tốt để kiểm chứng những gì sách tự kể nói. Khi chọn, ưu tiên sách tập trung vào sự nghiệp kinh doanh, có ghi nguồn rõ ràng.

Đọc kết hợp loại thứ nhất và loại thứ ba cho bức tranh cân bằng nhất. Loại thứ hai chỉ nên dùng như danh mục gợi ý, rồi quay về nguồn gốc để kiểm.

Áp dụng thế nào, và nên dè chừng gì

Với người kinh doanh nhỏ ở Việt Nam, giá trị của bộ sách không nằm ở việc đọc nhiều cuốn mà ở việc đọc kỹ một hai cuốn và chuyển thành việc làm. Ví dụ giả định: anh Bảo, chủ một cửa hàng vật liệu xây dựng ở Nam Định cũ (nay thuộc tỉnh Ninh Bình), chọn lộ trình đàm phán. Mỗi tuần anh đọc một chương The Art of the Deal, ghi lại một nguyên tắc và thử trong một lần mua hàng với nhà cung cấp, rồi sau hai tháng xem lại điều gì có tác dụng. Hai cuốn đọc kỹ theo cách đó đáng giá hơn mười cuốn đọc lướt.

Điều nên dè chừng: đọc nhiều sách cùng một tác giả dễ khiến người đọc chỉ nghe một giọng, một góc nhìn. Sau mỗi cuốn, nên đọc một cuốn khác chủ đề tương tự của tác giả khác, hoặc một bài phân tích độc lập. Và nhớ rằng mọi cuốn trong danh sách đều viết trong bối cảnh nước Mỹ, với luật lệ, thị trường, văn hoá kinh doanh khác Việt Nam; lấy cơ chế, không lấy nguyên văn.

Câu hỏi thường gặp

Donald Trump viết bao nhiêu cuốn sách?

Nếu chỉ tính sách đứng tên tác giả về kinh doanh và thành công, khoảng mười lăm cuốn từ 1987 đến 2011, kể cả vài cuốn tập hợp lời khuyên. Ngoài ra có một số sách về chính sách công. Con số chính xác tuỳ cách tính các bản tái bản đổi tên và sách tập hợp.

Cuốn nào của Trump nổi tiếng nhất?

The Art of the Deal năm 1987, viết cùng Tony Schwartz. Sách nằm nhiều tháng trong danh sách sách bán chạy ở Mỹ, được dịch ra nhiều thứ tiếng, ở Việt Nam quen với tên Nghệ thuật đàm phán. Đây cũng là cuốn có nhiều tình huống thương vụ chi tiết nhất.

Vì sao sách của Trump hầu hết có người viết cùng?

Đây là cách làm phổ biến với sách của doanh nhân, chính khách, người nổi tiếng ở Mỹ. Người viết cùng phỏng vấn, sắp xếp và viết thành văn từ ý của người đứng tên. Vì vậy nên đọc các cuốn này như sản phẩm biên tập chung, không phải lời viết trực tiếp từng chữ.

Làm sao biết một cuốn sách tiếng Việt có đúng là sách Trump viết không?

Kiểm trang bản quyền đầu sách: bản dịch có bản quyền thường ghi tên gốc tiếng Anh, tên tác giả, người viết cùng và năm xuất bản bản gốc. Nếu sách chỉ ghi "biên soạn", "tổng hợp" hoặc không có tên gốc, nhiều khả năng đó là sách do người khác soạn.

Người mới nên đọc cuốn nào đầu tiên?

The Art of the Deal, vì giàu tình huống và là nền để hiểu các cuốn sau. Nếu thấy cuốn này dày, có thể bắt đầu bằng một cuốn chương ngắn như How to Get Rich để làm quen phong cách, rồi quay lại cuốn 1987.

Có cần đọc hết các sách của Trump không?

Không cần. Nội dung các cuốn lời khuyên ngắn lặp lại khá nhiều. Đọc kỹ hai đến ba cuốn theo một lộ trình phù hợp mục đích, rồi đọc thêm sách của tác giả khác cùng chủ đề, sẽ có ích hơn đọc hết một tác giả.