Trump Organization là một doanh nghiệp tư nhân của gia đình Trump, gồm rất nhiều pháp nhân nhỏ gom dưới một cái tên, hoạt động ở sáu mảng chính: toà nhà văn phòng và thương mại cho thuê, căn hộ, khách sạn, sân golf và khu nghỉ dưỡng, cấp phép tên cho dự án của đối tác, và một mảng giải trí từng giữ vai trò lớn. Đây không phải một tập đoàn niêm yết có báo cáo công khai, nên không có danh sách đầy đủ và chính thức về những gì nó sở hữu.
Câu hỏi "Trump sở hữu những công ty nào" vì vậy nên đổi thành câu hỏi có ích hơn cho người làm kinh doanh: doanh nghiệp này kiếm tiền bằng những cách nào, mỗi cách cần bao nhiêu vốn và chịu rủi ro gì. Bài này đi theo hướng đó, mô tả nguyên lý từng mảng với vài ví dụ công khai rộng rãi, không lập bảng tài sản hay nêu con số giá trị, vì các nguồn ước tính chênh nhau rất xa.
Một doanh nghiệp gia đình, nhiều pháp nhân, một cái tên
Gốc của Trump Organization là công ty xây nhà cho thuê của Fred Trump ở Queens và Brooklyn. Khi Donald Trump nắm quyền điều hành đầu thập niên 1970, doanh nghiệp bắt đầu dùng tên Trump Organization và chuyển trọng tâm sang Manhattan. Từ đó đến nay, về pháp lý nó không phải một công ty duy nhất mà là một tập hợp nhiều công ty trách nhiệm hữu hạn, hợp danh và quỹ, mỗi dự án lớn thường nằm trong một pháp nhân riêng.
Cách tổ chức này phổ biến trong ngành bất động sản Mỹ. Mỗi toà nhà vay vốn ngân hàng bằng chính tài sản của nó, có sổ sách riêng, có đối tác góp vốn riêng. Lợi ích là cô lập rủi ro: một dự án gặp khó không kéo theo toàn bộ hệ thống. Cái tên chung là sợi dây nối các pháp nhân lại với nhau trong mắt khách hàng, ngân hàng và báo chí.
Vì là doanh nghiệp tư nhân do gia đình nắm giữ, Trump Organization không phải công bố báo cáo tài chính như công ty niêm yết. Những gì công chúng biết đến từ hồ sơ vay vốn, hồ sơ đăng ký dự án, báo chí kinh doanh và chính sách của ông. Người đọc nên nhớ điều này mỗi khi gặp một con số về quy mô doanh nghiệp: hầu hết là ước tính.
Sáu mảng kinh doanh và cách mỗi mảng kiếm tiền
Bảng dưới đây xếp các mảng theo cách chúng tạo ra dòng tiền. Ví dụ chỉ chọn các dự án được báo chí kinh doanh nhắc nhiều; danh sách thực tế dài hơn và thay đổi theo thời gian.
| Mảng | Ví dụ công khai | Cách kiếm tiền | Vốn cần bỏ ra |
|---|---|---|---|
| Văn phòng, thương mại cho thuê | Trump Tower trên Đại lộ số 5, toà 40 Wall Street (mua năm 1995) | Tiền thuê mặt bằng bán lẻ và văn phòng hằng tháng | Rất lớn, chủ yếu vay thế chấp |
| Căn hộ | Các toà căn hộ ở Manhattan mang tên Trump | Bán căn hộ một lần, sau đó có thể thu phí quản lý toà nhà | Lớn trong giai đoạn xây |
| Khách sạn | Khách sạn tự sở hữu và khách sạn quản lý thuê cho chủ khác | Doanh thu phòng nếu sở hữu; phí quản lý nếu chỉ vận hành | Từ rất lớn đến nhỏ tuỳ vai trò |
| Sân golf, khu nghỉ dưỡng | Các câu lạc bộ golf ở Mỹ, sân ở Scotland và Ireland, Mar-a-Lago | Phí hội viên, tổ chức sự kiện, lưu trú | Lớn, thu hồi chậm |
| Cấp phép tên | Các toà tháp mang tên ở Ấn Độ, Philippines, Thổ Nhĩ Kỳ, Panama | Phí trả cho quyền dùng tên, đối tác tự xây | Gần như không bỏ vốn |
| Giải trí | Chương trình The Apprentice; tổ chức Hoa hậu Hoàn vũ (1996–2015) | Thù lao, bản quyền, quảng bá cho các mảng khác | Nhỏ so với bất động sản |
Nhìn bảng sẽ thấy hai nhóm khác hẳn nhau. Nhóm đầu (văn phòng, căn hộ, khách sạn tự sở hữu, golf) là kinh doanh nặng vốn, sống bằng tài sản và nợ vay. Nhóm sau (cấp phép, quản lý thuê, giải trí) là kinh doanh nhẹ vốn, sống bằng giá trị của cái tên. Từ giữa thập niên 1990, tỷ trọng nhóm sau tăng dần.
Mảng nặng vốn: toà nhà, khách sạn và sân golf
Mảng bất động sản cho thuê là nền móng lâu đời nhất. Trump Tower, hoàn thành năm 1983, kết hợp khối bán lẻ ở các tầng dưới, văn phòng ở giữa và căn hộ ở trên cao. Toà 40 Wall Street ở khu tài chính được mua lại giữa thập niên 1990, vào lúc thị trường văn phòng khu này đang yếu. Kiểu tài sản này mang lại tiền thuê đều, nhưng đi kèm khoản vay thế chấp lớn phải trả bất kể tỷ lệ lấp đầy cao hay thấp.
Mảng sân golf mở rộng mạnh từ khoảng năm 2000, với các câu lạc bộ mang tên Trump National ở nhiều bang của Mỹ, sau đó là sân mới xây ở vùng Aberdeenshire của Scotland, khu Turnberry mua năm 2014 và sân Doonbeg ở Ireland. Golf là mảng thu hồi vốn chậm: chi phí bảo dưỡng sân cao, doanh thu phụ thuộc số hội viên và mùa. Giá trị của nó với doanh nghiệp nằm một phần ở chỗ khác: sân golf cao cấp là nơi trưng bày thương hiệu và gặp gỡ khách hàng.
Chi tiết về các dự án bất động sản như những tình huống học có ở chuyên mục bài học bất động sản của trang. Ở đây chỉ cần nắm điểm chung: mảng nặng vốn tạo ra tài sản có thể thế chấp, nhưng cũng là nơi phát sinh các khoản nợ lớn từng đẩy doanh nghiệp vào khủng hoảng đầu thập niên 1990.
Mảng nhẹ vốn: cấp phép tên và quản lý thuê
Sau khủng hoảng nợ, ngân hàng không còn sẵn sàng cho vay lớn, và doanh nghiệp tìm cách tham gia dự án mà không phải bỏ vốn. Dự án được nhắc nhiều là toà khách sạn – căn hộ ở số 1 Central Park West hoàn thành cuối thập niên 1990: đối tác tài chính bỏ vốn, phía Trump nhận phí phát triển, phí quản lý và gắn tên lên toà nhà.
Từ mô hình đó phát triển thành cấp phép thuần tuý: một nhà phát triển ở nước khác tự mua đất, tự vay, tự xây, rồi trả phí để được đặt tên Trump lên dự án và dùng tên đó khi bán hàng. Bên cấp phép gần như không bỏ đồng vốn nào, nhưng phải giữ uy tín cái tên để đối tác tiếp theo còn muốn trả phí. Cơ chế này được phân tích riêng ở bài về cấp phép tên trong chuyên mục.
Mảng quản lý khách sạn nằm giữa hai nhóm: doanh nghiệp vận hành khách sạn cho chủ đầu tư khác, nhận phí theo doanh thu, có khi góp một phần vốn nhỏ. Mảng này cần đội ngũ vận hành thật, khác với cấp phép chỉ cần bộ phận pháp lý và kiểm soát chất lượng.
Vì sao không có danh sách tài sản chính xác
Doanh nghiệp tư nhân không phải công bố. Không có báo cáo thường niên kiểm toán công khai như công ty niêm yết. Mọi danh sách tài sản trên báo chí là ghép từ nhiều nguồn rời rạc.
Phần hùn thay đổi theo từng dự án. Có dự án sở hữu toàn bộ, có dự án chỉ giữ phần thiểu số, có dự án chỉ cho mượn tên. Gộp tất cả vào một danh sách "sở hữu" là hiểu sai bản chất.
Giá trị cái tên khó định lượng. Một phần lớn giá trị doanh nghiệp nằm ở thương hiệu, thứ không có giá thị trường niêm yết. Chính ông thường nêu giá trị cái tên rất cao, các nhà phân tích độc lập ước thấp hơn nhiều; bài riêng về định giá thương hiệu trong chuyên mục giải thích vì sao.
Danh mục thay đổi theo thời gian. Dự án được bán, đối tác chấm dứt hợp đồng cấp phép, tên bị gỡ khỏi toà nhà. Một danh sách đúng năm này có thể sai năm sau.
Đọc tin về "công ty của Trump" thế nào cho đúng
Tin tức về các công ty mang tên Trump xuất hiện thường xuyên, và rất dễ hiểu sai nếu không hỏi đúng câu. Mỗi khi gặp một tin như vậy, có thể kiểm theo trình tự sau:
- Ai là chủ sở hữu pháp lý? Toà nhà, khách sạn hay sân golf đó do một pháp nhân của Trump Organization sở hữu, hay thuộc về đối tác và chỉ mang tên theo hợp đồng.
- Phía Trump đóng vai trò gì? Chủ sở hữu toàn bộ, góp vốn thiểu số, quản lý vận hành, hay chỉ cho dùng tên. Bốn vai trò này có rủi ro và lợi ích khác hẳn nhau.
- Con số đến từ đâu? Giá trị tài sản, doanh thu nêu trong tin là số do doanh nghiệp tự công bố, do một tạp chí ước tính, hay từ hồ sơ vay vốn. Ba nguồn này thường chênh nhau đáng kể.
- Thông tin thuộc thời điểm nào? Danh mục dự án thay đổi liên tục; một tin của mười năm trước có thể không còn đúng.
- Tin nói về mảng kinh doanh hay chuyện khác? Trang này chỉ quan tâm phần kinh doanh; tin về đời tư hay thời sự nằm ngoài phạm vi và không giúp hiểu thêm cấu trúc doanh nghiệp.
Thói quen hỏi năm câu này áp dụng được cho mọi tập đoàn gia đình, kể cả khi bạn đọc tin về các tập đoàn tư nhân lớn ở Việt Nam: tên trên dự án và chủ sở hữu thực sự thường không trùng nhau.
Áp dụng thế nào, và nên dè chừng gì
Điều đáng học nhất cho người làm kinh doanh ở Việt Nam là cách nghĩ về cấu trúc. Khi bạn làm nhiều dự án hoặc nhiều mảng, tách mỗi mảng có rủi ro lớn vào một pháp nhân riêng giúp sổ sách rõ ràng và cô lập rủi ro. Ví dụ giả định: chị Lan có một chuỗi ba quán cà phê ở Cần Thơ và muốn mở thêm một xưởng rang. Đặt xưởng rang vào một công ty riêng giúp chị biết chính xác xưởng lãi hay lỗ, và nếu xưởng gặp khó, các quán không bị kéo theo ngay. Thủ tục thành lập, trách nhiệm của thành viên và chủ sở hữu thực hiện theo quy định hiện hành về doanh nghiệp.
Điều thứ hai là phân biệt rõ tiền đến từ tài sản và tiền đến từ cái tên. Một cửa hàng đông khách có thể kiếm thêm bằng cách cho đối tác dùng tên và công thức, nhưng đó là một nghề khác hẳn bán hàng, cần quy trình kiểm soát chất lượng chặt.
Điều nên dè chừng: tách pháp nhân không phải để né nghĩa vụ hay giấu nợ; ngân hàng và đối tác thường yêu cầu bảo lãnh cá nhân, và chủ doanh nghiệp vẫn chịu trách nhiệm trong nhiều trường hợp. Cũng đừng bắt chước mức đòn bẩy của mảng nặng vốn: các khoản vay lớn của thập niên 1980 chính là nguồn gốc khủng hoảng nợ sau đó.
Câu hỏi thường gặp
Trump Organization có niêm yết trên sàn chứng khoán không?
Không. Trump Organization là doanh nghiệp tư nhân do gia đình nắm giữ. Từng có một công ty sòng bạc mang tên Trump niêm yết trên sàn vào thập niên 1990, nhưng đó là một pháp nhân riêng thuộc mảng kinh doanh đã chấm dứt, không phải toàn bộ Trump Organization.
Mảng nào mang lại nhiều tiền nhất cho Trump Organization?
Không có số liệu công khai chính xác để khẳng định. Về nguyên lý, các toà nhà cho thuê lớn ở Manhattan tạo dòng tiền đều nhưng gánh nợ vay lớn, còn cấp phép tên mang lại tiền phí với gần như không vốn. Tỷ trọng mỗi mảng thay đổi theo từng giai đoạn và theo nguồn ước tính.
Tất cả toà nhà mang tên Trump đều do Trump sở hữu phải không?
Không. Nhiều toà tháp mang tên Trump, đặc biệt ở nước ngoài, thuộc về nhà phát triển địa phương; phía Trump chỉ cấp phép tên và đôi khi quản lý. Muốn biết ai sở hữu một toà cụ thể phải xem hồ sơ dự án, không thể suy từ cái tên trên mặt tiền.
Vì sao mỗi dự án lại nằm trong một công ty riêng?
Để mỗi dự án vay vốn bằng tài sản của chính nó và để rủi ro của một dự án không lan sang dự án khác. Đây là cách làm phổ biến trong ngành bất động sản ở nhiều nước, kể cả Việt Nam, nơi các dự án lớn thường do một công ty dự án riêng làm chủ đầu tư.
Mảng giải trí có còn là một phần của Trump Organization không?
Tổ chức Hoa hậu Hoàn vũ đã được bán năm 2015, và chương trình The Apprentice là sản phẩm của nhà sản xuất truyền hình, phía Trump tham gia với vai trò dẫn chương trình và đồng sản xuất. Vì vậy mảng này giờ chủ yếu là giá trị quảng bá đã tích luỹ cho cái tên.
Doanh nghiệp nhỏ ở Việt Nam có cần tách nhiều công ty như vậy không?
Thường là chưa cần khi mới một cơ sở. Khi có thêm mảng mới khác hẳn về rủi ro hoặc cần đối tác góp vốn riêng, tách pháp nhân mới đáng cân nhắc. Nên hỏi kế toán hoặc luật sư về chi phí duy trì, thuế và thủ tục theo quy định hiện hành trước khi quyết.