Trump: How to Get Rich và Trump: Think Like a Billionaire là hai cuốn sách in năm 2004, cùng viết với Meredith McIver, ra đời khi chương trình truyền hình The Apprentice vừa lên sóng và đưa tác giả đến với một lớp khán giả mới. Khác với The Art of the Deal kể chuyện thương vụ, hai cuốn này là tập hợp nhiều chương rất ngắn: lời khuyên về quản lý, tiền bạc, đàm phán, bất động sản cho người mua cá nhân, và chuyện hậu trường chương trình.
Hai cuốn dễ đọc, có vài ý thực tế, nhưng tên sách hứa hẹn nhiều hơn nội dung. Bài này tóm tắt từng cuốn, so sánh với các sách trước, chỉ ra những lời khuyên dùng được cho người kinh doanh nhỏ ở Việt Nam và những chỗ cần đọc tỉnh táo, đặc biệt là lời hứa "làm giàu" trên bìa.
Bối cảnh: sách ra đời cùng một chương trình truyền hình
Đầu năm 2004, The Apprentice lên sóng trên kênh truyền hình NBC của Mỹ. Định dạng chương trình là một nhóm người dự thi làm các nhiệm vụ kinh doanh, mỗi tập có người bị loại trong phòng họp. Chương trình thành công lớn ở mùa đầu, và tác giả, trong vai người dẫn kiêm "ông chủ", được biết đến rộng rãi bởi những người trước đó không đọc báo kinh doanh.
Hai cuốn sách năm 2004 tận dụng sự chú ý này. How to Get Rich in vào mùa xuân, khi mùa đầu chương trình đang phát; Think Like a Billionaire in vào cuối năm. Cả hai đều ghi tên Meredith McIver, người về sau còn cùng viết nhiều cuốn khác với tác giả, như một người đồng hành biên soạn.
Hiểu bối cảnh giúp đọc đúng loại sách: đây là sách phục vụ độc giả đại chúng muốn biết "ông chủ trên truyền hình" nghĩ gì, không phải sách kể thương vụ chi tiết cho người trong nghề. Mỗi chương thường chỉ một đến ba trang, kết thúc bằng một ý ngắn.
How to Get Rich: các mảng nội dung chính
Quản lý và chọn người. Nhiều chương bàn về cách chọn người, giao việc, kỳ vọng cao và tự kiểm tra kết quả. Ý thường lặp lại là tin người nhưng vẫn xem tận nơi, và giữ đội ngũ nòng cốt nhỏ, gọn. Đây là phần có giá trị nhất của sách cho chủ doanh nghiệp nhỏ.
Tiền bạc và chi tiêu. Sách đưa ra những lời khuyên như biết rõ mình tiêu vào đâu, không phung phí ở những khoản không tạo giá trị, đọc kỹ hợp đồng. Các ý này phổ thông, không có gì riêng, nhưng được kể kèm giai thoại dễ nhớ.
Đàm phán và thương vụ. Một số chương nhắc lại ý từ The Art of the Deal: chuẩn bị kỹ, biết điều mình muốn, sẵn sàng bỏ bàn. Người đã đọc cuốn 1987 sẽ thấy phần này mỏng hơn.
Hậu trường The Apprentice. Sách kể cách chương trình được làm, cách chọn người dự thi, những nhiệm vụ và lý do một số người bị loại. Với người làm truyền thông, phần này cho thấy chương trình được xây như một sản phẩm quảng bá thương hiệu, điều được bàn kỹ ở danh mục truyền thông của trang.
Think Like a Billionaire: các mảng nội dung chính
Tư duy về thành công và công việc. Phần đầu xoay quanh thái độ: đam mê việc mình làm, tập trung, không sợ thất bại, học từ người giỏi hơn. Phần lớn ý gần với dòng sách phát triển bản thân, minh hoạ bằng chuyện của tác giả.
Bất động sản cho người mua cá nhân. Đây là phần cụ thể nhất: cách nhìn một căn hộ, vì sao vị trí và tầm nhìn quan trọng, chú ý chất lượng hoàn thiện, đàm phán với người bán và môi giới. Ý dùng được với người mua nhà lần đầu, dù bối cảnh là thị trường New York.
Tiền, chi tiêu và người giàu. Một số chương mô tả lối sống và thói quen chi tiêu của người giàu theo góc nhìn tác giả, xen giữa lời khuyên về giữ tiền. Phần này nặng tính giải trí hơn là hướng dẫn.
Những chủ đề khác. Có các chương về golf, về những địa điểm, toà nhà tác giả yêu thích, về sách báo ông đọc. Người đọc tìm bài học kinh doanh có thể đọc lướt phần này.
So sánh với The Art of the Deal
Người đã đọc cuốn 1987 thường hỏi hai cuốn 2004 có đáng đọc thêm không. Bảng dưới so sánh theo những tiêu chí người học kinh doanh quan tâm:
| Tiêu chí | The Art of the Deal (1987) | How to Get Rich, Think Like a Billionaire (2004) |
|---|---|---|
| Hình thức | Hồi ký kể theo thương vụ, chương dài | Tập hợp chương ngắn, mỗi chương một ý |
| Độc giả hướng tới | Người quan tâm kinh doanh, bất động sản | Khán giả đại chúng của chương trình truyền hình |
| Độ sâu tình huống | Cao: các bên, lợi ích, trình tự đàm phán | Thấp: ý ngắn kèm giai thoại |
| Phần hữu ích nhất | Grand Hyatt, Trump Tower, Wollman | Quản lý con người; mua nhà cho người mua cá nhân |
| Rủi ro hiểu sai | Bắt chước mức chấp nhận rủi ro | Tin vào lời hứa làm giàu trên bìa |
Nếu chỉ có thời gian cho một cuốn, cuốn 1987 vẫn là lựa chọn tốt hơn để học. Hai cuốn 2004 hợp với người muốn đọc nhẹ, từng chương rời, hoặc muốn hiểu hiện tượng truyền thông quanh chương trình truyền hình.
Đặt các lời khuyên quản lý cạnh nghiên cứu về quản trị
Phần quản lý của hai cuốn sách hữu ích hơn khi đối chiếu với những gì nghiên cứu quản trị đã biết. Ý tự đi xem tận nơi gần với cách làm mà giới quản trị gọi là quản lý bằng cách đi quanh, được phổ biến qua các sách về doanh nghiệp Mỹ thập niên 1980: người quản lý hiểu vấn đề tốt hơn khi trực tiếp quan sát chỗ làm việc và nói chuyện với nhân viên tuyến đầu, thay vì chỉ đọc báo cáo đã qua nhiều tầng lọc. Phương pháp quản lý tinh gọn của ngành sản xuất Nhật Bản cũng nhấn mạnh việc đến tận nơi xảy ra sự việc.
Ý giữ bộ máy gọn, chọn người kỹ phù hợp với nhận định phổ biến rằng sai lầm tuyển dụng tốn kém hơn nhiều so với thời gian bỏ ra để tuyển cẩn thận. Tuy nhiên, sách thiên về đánh giá con người bằng trực giác và ấn tượng ban đầu, trong khi các nghiên cứu về tuyển dụng nhìn chung cho thấy phỏng vấn có cấu trúc (hỏi mọi ứng viên cùng bộ câu, chấm theo tiêu chí định trước) dự đoán hiệu quả công việc tốt hơn phỏng vấn tự do theo cảm nhận.
Ý kỳ vọng cao có cơ sở trong các nghiên cứu về đặt mục tiêu: mục tiêu cụ thể và đủ thách thức thường dẫn đến kết quả tốt hơn mục tiêu mơ hồ kiểu "cố gắng hết sức". Nhưng điều kiện đi kèm là người làm có đủ năng lực, nguồn lực và nhận phản hồi đều đặn. Kỳ vọng cao mà không có hỗ trợ dễ biến thành áp lực và khiến người giỏi rời đi. Đọc sách theo cách này giúp giữ phần đúng của lời khuyên và bổ sung điều kiện mà các chương ngắn bỏ qua.
Lời khuyên nào dùng được, lời hứa nào nên bỏ qua
Những ý dùng được cho cơ sở nhỏ ở Việt Nam gồm: tự xem tận nơi thay vì chỉ nghe báo cáo; giữ bộ máy gọn và chọn người kỹ; biết rõ từng khoản chi; và khi mua nhà hoặc mặt bằng, trả giá cho thứ không thay đổi được như vị trí, ánh sáng, tầm nhìn, còn nội thất thì sửa được sau. Ví dụ giả định: anh Phong định mua một căn hộ ở Đà Nẵng, phân vân giữa căn nội thất đẹp ở tầng thấp nhìn vào tường và căn cũ hơn ở tầng cao thoáng. Theo tinh thần sách, căn thứ hai đáng cân nhắc hơn vì nội thất có thể làm lại.
Điều nên bỏ qua là lời hứa ngầm trên bìa. Không có cuốn sách nào chỉ ra con đường chung để giàu, và một người có xuất phát điểm từ doanh nghiệp gia đình, quan hệ ngân hàng và thương hiệu truyền hình không thể truyền lại điều kiện đó qua lời khuyên. Các nghiên cứu về sách tự lực cũng ghi nhận người đọc dễ cảm thấy có động lực ngay sau khi đọc nhưng ít thay đổi hành vi nếu không có kế hoạch cụ thể.
Cách đọc hiệu quả: mỗi lần gặp một lời khuyên có vẻ hay, viết ra một việc làm được trong tuần đó. Nếu không nghĩ ra việc gì cụ thể, lời khuyên đó chỉ là cảm hứng, không phải kiến thức.
Áp dụng thế nào, và nên dè chừng gì
Áp dụng tốt nhất là phần quản lý. Chủ một quán ăn, tiệm sửa xe hay cửa hàng nhỏ thường bị cuốn vào việc tay chân, ít thời gian đi một vòng quan sát cơ sở như khách hàng. Lời khuyên "tự xem tận nơi" có thể biến thành một thói quen cụ thể: mỗi tuần dành một buổi ngồi ở chỗ khách ngồi, đi đúng đường khách đi, ghi lại ba điều cần sửa.
Phần bất động sản dùng được ở mức nguyên lý: xem vị trí, tầm nhìn, chất lượng xây dựng, hỏi giấy tờ pháp lý. Thị trường nhà ở Việt Nam có đặc thù riêng về pháp lý dự án và giấy chứng nhận theo quy định hiện hành, nên người mua cần kiểm tra ở cơ quan có thẩm quyền, không dựa vào sách nước ngoài.
Điều nên dè chừng: lối sống chi tiêu được mô tả trong sách không phải mẫu cho người đang gây dựng cơ sở nhỏ; và giọng tự tin tuyệt đối của các chương ngắn dễ khiến người đọc quên rằng mỗi lời khuyên đều có điều kiện. Đọc để lấy ý, không để lấy hình mẫu.
Câu hỏi thường gặp
How to Get Rich có dạy cách làm giàu cụ thể không?
Không theo nghĩa một phương pháp từng bước. Sách là tập hợp lời khuyên ngắn về quản lý, chi tiêu, đàm phán và chuyện hậu trường truyền hình. Tên sách mang tính thu hút; người đọc nên coi nội dung là kinh nghiệm cá nhân của tác giả, không phải công thức có thể lặp lại.
Meredith McIver là ai?
Meredith McIver là người làm việc trong tổ chức của tác giả, được ghi tên cùng viết nhiều cuốn sách của ông từ năm 2004 trở đi. Vai trò thường là biên soạn, ghi lại ý tưởng và sắp xếp thành sách, tương tự người chấp bút ở các tự truyện doanh nhân khác.
Nên đọc How to Get Rich hay Think Like a Billionaire trước?
Nếu quan tâm quản lý và chuyện chương trình truyền hình, đọc How to Get Rich. Nếu đang tính mua nhà hoặc quan tâm bất động sản cho cá nhân, Think Like a Billionaire có phần cụ thể hơn. Hai cuốn ngắn, chương rời, có thể đọc theo chủ đề thay vì đọc hết.
Hai cuốn này có bản tiếng Việt không?
Một số sách của tác giả từ giai đoạn này đã được dịch sang tiếng Việt, với tên sách có thể thay đổi giữa các lần in và các đơn vị phát hành. Khi tìm, nên dựa vào tên gốc tiếng Anh và năm 2004 in ở trang bản quyền để chắc chắn là đúng cuốn.
Phần mua nhà trong Think Like a Billionaire có dùng được ở Việt Nam không?
Dùng được ở mức nguyên lý: ưu tiên vị trí, tầm nhìn, chất lượng xây dựng, đừng trả giá cao cho nội thất dễ thay. Phần pháp lý thì khác hẳn; người mua ở Việt Nam cần kiểm tra giấy tờ, quy hoạch, tình trạng dự án theo quy định hiện hành và hỏi chuyên gia khi cần.
Đọc sách kiểu chương ngắn như vậy thế nào cho có ích?
Đọc chậm từng chương, gạch dưới một ý duy nhất, rồi viết ra một việc cụ thể làm được trong tuần. Sau khi đọc hết, xem lại danh sách việc đã làm. Cách này biến cuốn sách nhẹ thành công cụ, thay vì chỉ là nguồn cảm hứng ngắn hạn.