Donald Trump học trung học ở Học viện Quân sự New York (tốt nghiệp năm 1964), học hai năm ở Đại học Fordham, rồi chuyển sang Trường Wharton thuộc Đại học Pennsylvania và tốt nghiệp cử nhân kinh tế năm 1968. Song song với việc học, ông theo cha làm dự án, nổi bật là việc mua lại và cải tạo khu căn hộ Swifton Village ở Cincinnati.
Giai đoạn 1964–1971 là bảy năm chuẩn bị: một nửa là trường lớp, một nửa là học việc ngay trong doanh nghiệp gia đình. Theo lời kể trong The Art of the Deal, phần học việc mới là thứ định hình cách ông làm nghề. Bài này nhìn giai đoạn đó như một tình huống về đào tạo người kế nghiệp: học gì ở trường, học gì ở công trường, và hai thứ bổ sung nhau thế nào.
Trường quân sự: nếp kỷ luật ở tuổi thiếu niên
Năm 1959, khi 13 tuổi, Donald Trump được cha mẹ gửi vào Học viện Quân sự New York, một trường trung học tư thục nội trú ở miền bắc tiểu bang, theo nếp sinh hoạt quân đội: đồng phục, điểm danh, kiểm tra phòng, cấp bậc học sinh. Theo các sách tiểu sử, lý do là cậu con trai khá nghịch ngợm và cha mẹ muốn rèn tính kỷ luật.
Ông học ở đây đến năm 1964, tham gia các môn thể thao như bóng chày và giữ một vị trí chỉ huy trong hệ thống cấp bậc học sinh năm cuối. Trong các cuộc phỏng vấn về sau, ông thường nhắc trường quân sự như nơi học cách làm việc trong một hệ thống có thứ bậc và chịu được áp lực từ người chỉ huy nghiêm khắc.
Với câu chuyện kinh doanh, giai đoạn này đáng chú ý ở một điểm: nó cho thấy gia đình Trump đầu tư có chủ đích vào việc rèn người con, không để mặc. Doanh nghiệp gia đình nào muốn có người kế nghiệp cũng phải trả lời câu hỏi đó sớm: rèn thói quen, tính kỷ luật cho con cái từ bao giờ và bằng cách nào.
Từ Fordham sang Wharton: chọn trường vì ngành bất động sản
Sau khi tốt nghiệp trung học, Donald Trump học hai năm ở Đại học Fordham, một trường ở New York. Năm 1966, ông chuyển sang Trường Wharton thuộc Đại học Pennsylvania ở Philadelphia, một trong những trường kinh doanh lâu đời nhất nước Mỹ. Ông nói nhiều lần rằng mình chọn Wharton vì trường này có chương trình về bất động sản, điều hiếm có ở thời đó.
Ông tốt nghiệp năm 1968 với bằng cử nhân kinh tế. Cần phân biệt: đây là chương trình đại học, không phải chương trình MBA sau đại học mà Wharton nổi tiếng. Trong The Art of the Deal, ông kể rằng điều lớn nhất mang về từ Wharton không phải một kỹ thuật cụ thể mà là sự tự tin khi nhận ra các bạn học, nhiều người rất giỏi lý thuyết, không có lợi thế gì đặc biệt so với người đã tiếp xúc thực tế từ nhỏ. Đó là lời tự kể, nên đọc như một quan điểm cá nhân.
Dù vậy, tấm bằng của một trường danh tiếng có giá trị thực tế khi làm việc với ngân hàng, đối tác và báo chí. Trong nhiều năm, ông thường nhắc tên Wharton khi giới thiệu bản thân, cho thấy ông hiểu giá trị tín hiệu của bằng cấp trong giới tài chính.
Swifton Village: dự án đầu tiên ông tham gia sâu
Theo lời kể trong The Art of the Deal, khi còn học đại học, trong khi bạn bè đọc truyện tranh và báo thể thao, ông đọc danh sách các dự án nhà ở bị tịch biên do FHA đăng tải. Từ một danh sách như thế, hai cha con để ý đến Swifton Village, một khu căn hộ lớn ở Cincinnati, Ohio, đang trống nhiều căn và thua lỗ sau khi chủ cũ không trả được nợ.
Fred Trump cùng một cộng sự mua khu căn hộ này vào đầu thập niên 1960 với giá thấp. Gia đình bỏ tiền sửa sang, thay người quản lý, siết việc thu tiền thuê và tìm khách thuê mới; người con tham gia ngày càng nhiều vào việc điều hành. Khi tỷ lệ lấp đầy cải thiện, gia đình bán lại khu căn hộ vào đầu thập niên 1970 với giá cao hơn nhiều so với giá mua, theo lời ông kể.
Mô hình ở đây rất cụ thể và dễ hiểu: mua tài sản có vấn đề với giá thấp, sửa vấn đề vận hành chứ không chỉ sửa tường, rồi bán khi giá trị phản ánh dòng tiền mới. Đây là cách làm phổ biến của các nhà đầu tư bất động sản giá trị, và nó đòi hỏi kỹ năng quản lý vận hành hơn là kỹ năng xây dựng.
Những năm làm toàn thời gian ở công ty gia đình
Sau khi tốt nghiệp năm 1968, Donald Trump về làm toàn thời gian ở công ty của cha, khi đó vẫn có trụ sở ở Brooklyn. Công việc hằng ngày là quản lý các khu căn hộ ở Queens và Brooklyn: thu tiền thuê, giải quyết khiếu nại của khách thuê, làm việc với thợ sửa chữa, xem xét các khu đất có thể mua. Trong sách, ông kể cả những lần đi thu tiền thuê ở những khu khó khăn, như bài học đầu tiên về việc đối mặt trực tiếp với người không muốn trả tiền.
Đây là giai đoạn học những kỹ năng ít hào nhoáng nhưng nền tảng: đọc hợp đồng thuê, ước tính chi phí sửa chữa, hiểu một toà nhà sinh lời hay lỗ qua từng dòng thu chi. Nhiều nhà phát triển bất động sản về sau thất bại vì nhảy thẳng vào dự án lớn mà thiếu chính những kỹ năng vận hành này.
Cũng chính trong những năm này, ông nhận ra mình không muốn tiếp tục mô hình của cha. Căn hộ trung lưu ở vùng ven cho lợi nhuận đều nhưng, theo cách ông viết, không phải là thứ ông thấy hứng thú. Ông muốn làm ở Manhattan. Đầu thập niên 1970, ông dọn sang sống ở Manhattan và nhận chức chủ tịch công ty.
Học bất động sản ở trường kinh doanh là học gì
Không nên hình dung ngành bất động sản ở một trường kinh doanh là nơi dạy cách tìm đất hay thuyết phục người bán. Phần cốt lõi là tài chính: cách ước tính dòng tiền của một toà nhà, cách quy dòng tiền tương lai về giá trị hiện tại, cách tính lợi suất cho thuê, cách cấu trúc khoản vay, và cách các yếu tố như lãi suất, tỷ lệ lấp đầy, chi phí vận hành làm thay đổi giá trị tài sản.
Bên cạnh đó là kinh tế đô thị (vì sao một khu vực lên giá, giao thông và việc làm ảnh hưởng đến nhu cầu nhà ở thế nào), luật hợp đồng và quy hoạch ở mức nguyên lý, cùng các tình huống thực tế. Đây là những công cụ giúp một người đi công trường từ nhỏ đặt kinh nghiệm của mình vào khung có hệ thống.
Một điều thú vị là chính những công cụ tài chính này, đặc biệt là việc tính toán tác động của nợ vay, lại là thứ mà sự nghiệp của Donald Trump cho thấy dễ bị xem nhẹ nhất khi thị trường đang lên. Các dự án thập niên 1980 dựa vào giả định rằng giá trị và doanh thu sẽ tiếp tục tăng. Trường lớp dạy cách tính kịch bản xấu; áp dụng nó khi mọi thứ đang thuận lợi mới là phần khó.
Những chi tiết nên đọc thận trọng
Phần lớn những gì công chúng biết về giai đoạn này đến từ lời kể của chính ông trong sách và phỏng vấn, kèm một số ít hồi ức của bạn học và thầy cô được báo chí ghi lại. Lời tự kể thường làm nổi bật sự chủ động và tài năng của người kể, ít khi nói nhiều về sự trợ giúp của gia đình hay những lần làm chưa tốt.
Một số chi tiết về thành tích học tập mà ông nhắc tới chưa được nhà trường công bố hồ sơ để đối chiếu, nên bài này không đưa vào. Tương tự, quy mô vai trò của ông trong dự án Swifton Village so với cha và người cộng sự được các nguồn mô tả không giống nhau: sách tự kể nhấn mạnh vai trò của ông, một số sách tiểu sử cho rằng người cha mới là người quyết định chính.
Cách đọc thực tế là giữ lại phần khung mà các nguồn đều đồng ý (học trường nào, năm nào, dự án nào) và coi phần diễn giải là quan điểm của người kể. Đây cũng là thói quen tốt khi đọc tiểu sử của bất kỳ doanh nhân nào.
Trường lớp và học việc: mỗi bên dạy gì
Nhìn lại bảy năm này, có thể tách ra những gì đến từ trường và những gì đến từ việc làm cùng cha:
| Nguồn | Thứ học được | Giới hạn |
|---|---|---|
| Trường quân sự | Kỷ luật, làm việc dưới áp lực, chịu được người chỉ huy nghiêm | Không dạy về kinh doanh |
| Trường Wharton | Kiến thức kinh tế, tài chính căn bản, mạng quan hệ, tấm bằng có giá trị tín hiệu | Lý thuyết không thay được kinh nghiệm công trường |
| Swifton Village | Mua tài sản có vấn đề, sửa vận hành, bán khi giá trị lên | Dự án do cha cầm vốn, rủi ro không do ông gánh chính |
| Quản lý căn hộ ở Brooklyn, Queens | Thu tiền thuê, làm việc với thợ, đọc dòng thu chi | Gắn với phân khúc mà ông không muốn theo |
Sự kết hợp này là thứ hiếm. Phần lớn người học kinh doanh chỉ có một trong hai: hoặc bằng cấp mà không có công trường, hoặc kinh nghiệm thực tế mà không có mạng quan hệ và khung lý thuyết.
Áp dụng cho gia đình kinh doanh ở Việt Nam: đào tạo người kế nghiệp
Cho con đi học nhưng đừng tách khỏi việc thật. Nhiều gia đình kinh doanh cho con du học kinh tế rồi mới về nhận việc. Câu chuyện này gợi ý cách khác: cho con tham gia một dự án thật, có trách nhiệm cụ thể, ngay trong thời gian đi học.
Giao việc khó, không chỉ việc sạch. Đi thu tiền thuê, xử lý khiếu nại, làm việc với thợ là những việc người kế nghiệp hay được miễn. Chính chúng dạy cách vận hành mà không trường nào dạy.
Chấp nhận người kế nghiệp muốn đổi hướng. Người con không muốn lặp lại mô hình của cha. Gia đình cần chuẩn bị cho khả năng đó: cho thử với quy mô có kiểm soát thay vì giao toàn bộ hoặc cấm hẳn.
Dè chừng ảo tưởng bằng cấp. Tấm bằng danh tiếng mở cửa, nhưng không bảo đảm quyết định đúng. Ngược lại, coi thường lý thuyết hoàn toàn cũng nguy hiểm, nhất là với tài chính và nợ vay.
Câu hỏi thường gặp
Donald Trump học trường nào?
Ông học trung học ở Học viện Quân sự New York (1959–1964), học hai năm ở Đại học Fordham (1964–1966), rồi chuyển sang Trường Wharton thuộc Đại học Pennsylvania và tốt nghiệp cử nhân kinh tế năm 1968. Ông không học chương trình MBA mà Wharton nổi tiếng.
Vì sao Donald Trump chọn Trường Wharton?
Theo lời chính ông kể, vì Wharton là một trong số ít trường thời đó có chương trình học về bất động sản, ngành mà ông đã định theo từ trước. Tên tuổi của trường cũng giúp ông khi làm việc với ngân hàng và đối tác tài chính về sau.
Swifton Village là dự án gì?
Đó là một khu căn hộ lớn ở Cincinnati, Ohio, được Fred Trump và một cộng sự mua lại vào đầu thập niên 1960 sau khi chủ cũ không trả được nợ. Gia đình sửa sang, cải thiện quản lý và bán lại vào đầu thập niên 1970. Donald Trump tham gia điều hành dự án này khi còn đi học.
Donald Trump học được gì nhiều nhất ở trường?
Trong The Art of the Deal, ông cho rằng điều quan trọng nhất là sự tự tin khi thấy kiến thức lý thuyết của bạn học không tạo ra lợi thế lớn so với kinh nghiệm thực tế. Đây là quan điểm cá nhân; các kiến thức tài chính căn bản và mạng quan hệ từ Wharton chắc chắn cũng có ích cho công việc của ông.
Con nhà kinh doanh có nên học kinh tế trước khi nối nghiệp không?
Kiến thức kinh tế, tài chính giúp đọc báo cáo, làm việc với ngân hàng và hiểu rủi ro nợ vay. Nhưng câu chuyện này cho thấy học việc thật trong doanh nghiệp gia đình song song với việc học có giá trị không kém. Điều quan trọng là người trẻ được giao trách nhiệm cụ thể chứ không chỉ đứng quan sát.